Skip to main content

અખો । Akho | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

 


અક્ષયદાસ સોની (અખો)

  • નામ: અક્ષયદાસ રહીદાસ સોની
  • જન્મ: જેતલપુર (અમદાવાદ)
  • રહેઠાણ: દેસાઈની પોળ, ખાડિયા વિસ્તાર
  • સગી બહેન: ધનવાલી
  • જીભની માનેલી બહેન: જમુના ( પાછળથી વિશ્વાસઘાત કરેલ)
  • પ્રથમ ગુરુ: ગોકુળદાસ ( જે ઢોંગી નિકળ્યા)
  • જ્ઞાન પ્રાપ્તિ: બ્રહ્માનંદ પાસેથી
👉 ઉપનામ: 

  • જ્ઞાનનો વડલો
  • ઉત્તમ છપ્પાકાર
  • હસતો ફિલસૂફ – ઉમાશંકર જોષી
  • બ્રાહ્મી સાહિત્યકાર – કાકાસાહેબ કાલેલકર
  • સેમિનલ પોએટ – મહાદેવભાઈ દેસાઈ
  • વેદાંતી કવિ, કટાક્ષી કવિ
  • અખાએ તત્વવિચારકવિતાને શિખરે પલાઠી લગાવી છે – ઉમાશંકર જોષી
👉 વિશેષ:

  • અખો વ્યવસાયે સોની હોઈ જહાંગીરની 1674માં સ્થાપાયેલ કાલુપુર ટંકશાળામાં નોકરી સર્થે જોડાયો હતો.
  • પાછળથી જહાંગીરની કાન ભંભેરણી થતા અખા પર તપાસ ચલાવી નોકરીમાંથી છૂટો કરાયો પરંતુ તપાસના અંતે નિર્દોષ જાહેર થતા ફરી નોકરીમાંથી મન ઊઠી ગયું.
  • અખાની જીભની માનેલ બહેન જમના અને ગુરુ ગોકુળદાસ તરફથી વિશ્વાસઘાત મળતા અખાને સમાજ પરથી વિશ્વાસ ઊઠી ગયો અને કટક્ષ કરતાં છપ્પાની રચના કરવા લાગ્યો.
  • છપ્પા એટલે છ પંક્તિની રચના, જેમાં 4 પંક્તિ રોળા છંદની અને 2 પંક્તિ ઉલ્લાળા છંદની હોય છે.
  • અખાના છપ્પામાં ચોપાઈ છંદનો વિશેષ ઉપયોગ કરાયો છે.
  • અખાના જીવન માંડણ બંધારાની કૃતિ “પ્રબોધ બત્રીસી” નો વિશેષ પ્રભાવ જોવા મળે છે.
  • ગુજરાતી જ્ઞાની કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ ગણાય છે.
  • પ્રથમ કૃતિ – પંચીકરણ
  • અખાની કૃતિ “અનુભવબિંદુ” ને કેશવ હર્ષદ ધ્રુવે “પ્રાકૃત ઉપનિષદ” કહી છે.
  • અખા પર પુસ્તક “અખો એક અધ્યયન” ઉમાશંકર જોષીએ લખ્યું છે.
  • જીવન પર શંકરાચાર્યના કૈવલાદ્વેત (બ્રહ્મ સત્ય જગત મિથ્યા) સિદ્ધાંતની અસર થઈ છે.
  • દેસાઈની પોળમાં “અખાનો ઓરડો” આવેલ છે.
  • છેલ્લી કૃતિ – અનુભવબિંદુ

👉 સાહિત્યસ્વરુપ:

  • બ્રહ્મલીલા , સંતપ્રિયા (હિંદી કૃતિ)
  • અનુભવબિંદુ, અખેગીતા, પંચીકરણ, બારમહિતા, કૈવલ્યગીતા, ચિત્ત-વિચાર સંવાદ, ગુરુશિષ્ય સંવાદ, કૃષ્ણ ઉદ્વવ સંવાદ

👉 પંંક્તિઓ:

  • વૃદ્ધ થયો વાંક્યુ મનતન, ઉપાય ટળ્યો ને ખૂટ્યું ધન
  • ભાષાને શું વળગે ભૂર? રણમાં જે જીતે તે શૂર
  • દેહાભિમાન હતું પાશેર, વિધ્યા મળતા વધ્યું શેર
  • એક મૂરખને એવી ટેવ, પત્થર એટલા પૂજે દેવ.
  • ઓછું પાત્રને અદકું ભણ્યો, વઢકણી વહુને દીકરો જણ્યો
  • તિલક કરતાં ત્રેપન થયા, જપમાળાના નાકાં ગયાં
  • સજીવોએ નજીવોને ઘડ્યાં, ને સજીવો કહે છે કે મને કાંક દે
  • આંધળો સસરો શણગટ વહુ, એમ કથા સાંભળવા ચાલ્યા સહું
  • અંધે અંધે અંધારે મળ્યા, જ્યમ તલમાં કોદરા ભળ્યા   

✔️ મારી Telegram ચેનલ સાથે જોડાવા માટે અહી click કરો.

In English Language: 

Akhyadas Soni ( Akho )

  • Name: Akshaydas Rahidas Soni
  • Born: Jetalpur (Ahmedabad)
  • Residence: Desai's Pol, Khadiya area
  • Sister: Dhanwali
  • Sister of the tongue: Jamuna (later betrayed)
  • First Guru: Gokuldas (who turned out to be a hypocrite)
  • Acquisition of knowledge: From Brahmananda
Alias:
  • The father of knowledge
  • Excellent chappakar
  • Smiling Philosopher - Umashankar Joshi
  • Brahmi Sahityakar - Kakasaheb Kalelkar
  • Seminal Poet - Mahadevbhai Desai
  • Vedanti poet, Katakshi poet
  • Akha has elevated the philosophical poetry to the pinnacle - Umashankar Joshi

Special:
  • The whole business was joined by Soni Hoi Jahangir in 1674 at Kalupur Mint.
  • Jahangir was later sacked after an investigation into his ear piercing, but at the end of the investigation, he was acquitted and lost his job again.
  • After receiving betrayal from Jamna and Guru Gokuldas, the sister of Akha's tongue, Akha lost faith in the society and started making jokes instead of sarcasm.
  • Chappa is a composition of six rows, consisting of 4 rows of rola verses and 2 rows of ullala verses.
  • The four verses are specially used in Akha's Chappa.
  • A special influence can be seen in the work of Akha Jeevan Mandan Bandhara, "Prabodh Batrisi".
  • Gujarati is considered to be the best poet among the learned poets.
  • The first work - Punching
  • Keshav Harshad Dhruve has called Akha's work "Anubhavabindu" "Prakrit Upanishad".
  • Umashankar Joshi has written the book "Akha Ek Adhyayan" on Akha.
  • Life has been influenced by Shankaracharya's Kaivaladveta (Brahma Satya Jagat Mithya) doctrine.
  • Desai's poll has "Akha's room".
  • Last work - experience point
Literary:
  • Brahmalila, Santapriya (Hindi work)
  • Anubhavabindu, Akhegita, Panchikaran, Baramhita, Kaivalyagita, Chitta-Vichar Samvad, Gurusishya Samvad, Krishna Udvav Samvad
Lines:
  • Wankyu Mantan grew old, the solution was avoided and the money was lost
  • What about language? The brave who wins in the desert
  • Pride was passer-by, Vidya's share increased
  • Such a habit to a fool, so much worship of stone.
  • The lesser the character, the more he learned, the more he gave birth to a son
  • Thirty-three than Tilak, went to the nose of the rosary
  • The living beings made the little ones, and the living beings say give me the ear
  • The blind father-in-law went to listen to the story
  • Blindly met in the dark, Jim mingled in the sesame seeds
Thanks........

Comments

Popular posts from this blog

પ્રેમાનંદ । Premanand | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

પ્રેમાનંદ (મહાકવિ) જન્મ: વડોદરા બાળપણ: નંદરબાર પિતા: કૃષ્ણદાસ પુત્ર: વલ્લભ ભટ્ટ પત્નિ: હરકોર ભટ્ટ ગુરુ: રામચરણ હરિહર શિષ્ય: સુંદર મેવાડો, વિરજી, રત્નેશ્વર 👉 ઉપનામ:   મહાકવિ આખ્યાન શિરોમણિ ગુજરાતના જ્યોતિર્ધર સાહિત્ય ચોર -- ક.મા.મુનશી રંગભૂમિનો નાનકડો વ્યાસ -- ક.મા.મુનશી પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ -- નન્હાલાલ પ્રેમાનંદના રસના પેગડામાં પગ ઘાલી શકે તેવો કોઈ થયો નથી. -- નવલરામ પંડ્યા તળાવનુંં પાકેલું સૌથી સુંદર માછલું -- બ.ક.ઠાકોર   👉 વિશેષ: પ્રથમ કૃતિ -- મદાલસા આખ્યાન (પ્રથમ આખ્યાન) સૌપ્રથમ રચના -- સ્વર્ગની નિસરણી અંતિમ અપૂર્ણ કૃતિ ‌-- દશમસ્કંધ જે તેમના શિષ્ય સુંદર મેવાડાએ પૂર્ણ કરી લક્ષ્મણાહરણ કૃતિ મળતી નથી તેથી મદાલસા આખ્યાન પ્રથમ માનવામાંંઆવે છે. ઓરંંગજેબ અને શિવાજીના સમકાલીન કે જેમણે સુરતના લૂંટૅને  પ્રત્યક્ષ નિહાળી હતી. ઓરંગજેબ પ્રેમાનંદને મહાકવિ કહેતો. શામળ અને પ્રેમાનંદની સાહિત્ય સ્પર્ધા જાણીતી છે. ગુજરાતી ભાષાને ઉમાશંંકર જોષીએ " પ્રેમાનંદ ગીરા " કહી છે. " નળાખ્યાન " ને ડોલરરાય માંકડે આખ્યાન શૈલીનું મહાકાવ્ય કીધું. " દશમસ્કંધ " આખ્યા...

મીરાંબાઈ । Meerabai | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

મીરાંબાઈ જન્મ: ઈ.સ.1499, કુકડી, મેડતા દાદા: રાવ દુદાજી પિતા: રતનસિંહ (જોધપુરના સ્થાપક) માતા: કુસુમસુંદરી ગુરુ: રૈદાસ પતિ: ભોજરાજ (રાણા સાંંગાના પુત્ર) સાસુ: સુષુમણા સખી: લલિતા મૃત્યુ: દ્વારકા 👉 ઉપનામ: હતો નરસિંહ, હતી મીરાં, ખરાં ઇલ્મી, ખરાં શૂરા ‌‌‌‌‌--- કલાપી મીરાંં અને નરસિંહના પદો ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી ‌‌‌--- બ.ક.ઠાકોર મીરાંબાઈ ના પદો ભક્તિ રસનો ફુવારો ‌‌‌--- નિરંજન ભગત જનમ જનમની દાસી પ્રેમ દિવાની  👉 વિશેષ: કૃષ્ણભક્તિ દાદા રાવ દુદાજી પાસેથી મળી હતી. માતાને એક વાર "પોતાનો વર કોણ ?" આવું પૂછતાં માતાએ જવાબ આપતા કહ્યુકે 'શ્રી કૃષ્ણ' તે દિવસથી મીરાએ શ્રી કૃષ્ણને પોતાના વર તરીકે માની લીધા. તેમના લગ્ન નાની વયે સિસોદીયા વંશના રાજા ભોજરાજ સાથે થયા હતા. ભોજરાજનુંં મૃત્યુ બાબર સાથેના યુદ્ધમાં થતાં પરિવાર જનો ત્રાસ આપતા મીરાબાઈ ગુરુ જીવાદાસ્ને મળવા વૃંદાવન પહોચ્યા હતાં. ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળવાની ના પડતા મીરાબાઈએ કહ્યુ હતુ કે "સંસારમાં ફક્ત એક જ પુરુષ છે શ્રી કૃષ્ણ" આ સાંભળી ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળેલા. વૃંદાવનથી પરત આવી તેમણે દ્વારકાને પોતાનું નિવાસ સ્થાન બનાવ...

નરસિંંહ મહેતા । Narsinh Maheta | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

નરસિંહ મહેતા ગુજરાતનાં સૌથી લોકપ્રિય કવિ. નરસિંંહ મહેતાનો જન્મ ઈ.સ.1414 (15મી સદી) માં  અત્યારના ભાવનગરનો તાલુકો એવા તળાજા માંં થયો હતો. તેમના માતાનું નામ દયાકુંવર અને પિતાનુંં નામ કૃષ્ણદાસ હતું. તેઓ વડનગરના બ્રાહ્મણ કુટુંબ માથી આવતા હતા તેથી તેઓ વડનગરા બ્રાહ્મણ કહેવાયા. તેમના લગ્ન સોળ વર્ષની વયે માણેકબાઇ સાથે થયા. પુત્રનું નામ શામળદાસ (જેની પત્નીનું નામ રતનબાઇ) અને પુત્રીનું નામ કુંવરબાઈ હતુ. તેમની કર્મભૂમિ જૂનાગઢ હતી. તેઓ ' નરસૌયો ', ' ભક્ત હરિનો ', તથા ' આદિકવિ ' જેવા ઉપનામો ધરાવે છે. 'ભક્ત હરિનો' ઉપનામ કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી દ્વારા આપેલ છે. ઉમાશંકર જોષીએ 'ગુજરાતી ભાષાના આદિકવિ'કહ્યા છે. નરસિંહ મહેતા અને મિરાબાઈને બ.ક.ઠાકોરે ' ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી 'કહ્યા છે.  નરસિંંહ મહેતાની પુત્રી કુંવરબાઈ અને તેમની પુત્રી શર્મિષ્ઠા અને તેમની પુત્રી તાના-રોરો જે આજે પુરા ભારતમાં ગુજરાતની સંંગીત બેલડીઓ તરીકે જાણીતી છે. લોકવાયકા મુજબ જ્યારે અકબરના દરબારના સંગીત રત્ન એવા તાનસેનના દિપકરાગ ગાવા પર તેના પેટમાંંઅગ્નિદાહ ઉત્પન્ન થયો ત્યારે તાના રીરીએ ...