Skip to main content

પ્રેમાનંદ । Premanand | ગુજરાતના સાહિત્યકારો



પ્રેમાનંદ (મહાકવિ)

જન્મ: વડોદરા
બાળપણ: નંદરબાર
પિતા: કૃષ્ણદાસ
પુત્ર: વલ્લભ ભટ્ટ
પત્નિ: હરકોર ભટ્ટ
ગુરુ: રામચરણ હરિહર
શિષ્ય: સુંદર મેવાડો, વિરજી, રત્નેશ્વર

👉 ઉપનામ: 
  • મહાકવિ
  • આખ્યાન શિરોમણિ
  • ગુજરાતના જ્યોતિર્ધર
  • સાહિત્ય ચોર -- ક.મા.મુનશી
  • રંગભૂમિનો નાનકડો વ્યાસ -- ક.મા.મુનશી
  • પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ -- નન્હાલાલ
  • પ્રેમાનંદના રસના પેગડામાં પગ ઘાલી શકે તેવો કોઈ થયો નથી. -- નવલરામ પંડ્યા
  • તળાવનુંં પાકેલું સૌથી સુંદર માછલું -- બ.ક.ઠાકોર  
👉 વિશેષ:
  • પ્રથમ કૃતિ -- મદાલસા આખ્યાન (પ્રથમ આખ્યાન)
  • સૌપ્રથમ રચના -- સ્વર્ગની નિસરણી
  • અંતિમ અપૂર્ણ કૃતિ ‌-- દશમસ્કંધ જે તેમના શિષ્ય સુંદર મેવાડાએ પૂર્ણ કરી
  • લક્ષ્મણાહરણ કૃતિ મળતી નથી તેથી મદાલસા આખ્યાન પ્રથમ માનવામાંંઆવે છે.
  • ઓરંંગજેબ અને શિવાજીના સમકાલીન કે જેમણે સુરતના લૂંટૅને  પ્રત્યક્ષ નિહાળી હતી.
  • ઓરંગજેબ પ્રેમાનંદને મહાકવિ કહેતો.
  • શામળ અને પ્રેમાનંદની સાહિત્ય સ્પર્ધા જાણીતી છે.
  • ગુજરાતી ભાષાને ઉમાશંંકર જોષીએ "પ્રેમાનંદ ગીરા" કહી છે.
  • "નળાખ્યાન" ને ડોલરરાય માંકડે આખ્યાન શૈલીનું મહાકાવ્ય કીધું.
  • "દશમસ્કંધ" આખ્યાન સૌથી મોટું જેમાં ૧૩૫ કડવા છે.
  • કડવાને વ્યવસ્થિત ગોઠવવાનું કાર્ય કર્યુ અને ત્રણ ભાગમાં વિભાજીત કર્યા. 1) મુખબંધ/મોઢિયું   2) રાગ/ઢાળ   3) વલણ/ઊથલો
  • ગુજરાતી ભાષા અન્ય ભાષા સમોવડી ન બને ત્યાં સુધી પાઘડી ન પહેરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી હતી પરંતુ જીવનના અંતિમ સમયમાં પુત્ર ઈચ્છાથી પહેરી હતી.
  • માણ વગાડતા તેથી માણભટ્ટ કહેવાયા.
  • અત્યારે માણ વગાડવાનો ધંધો ચૂનિલાલ પંડ્યાના પુત્ર ધાર્મિકલાલ પંડ્યા કરે છે.
  • પ્રેમાનંદની મુલાકાત ગુરુ રામચરણ સાથે કરાવવામાં મુખ્ય શંકરભાઈ દેસાઈ હતા.
  • નન્હાલાલ કહે છે કે " પ્રેમાનંદ સૌથી વધુ ગુજરાતી કવિ  છે."
  • ગુજરાતના હૃદય અને મર્મને પ્રેમાંનંદે ઓડખાવ્યુંં તેવું બીજે કોઈ વિષે નથી. -- રામનારાયણ વી. પાઠક
  • દેસાઈ શંકરદાસની આજ્ઞાથી "રણયજ્ઞ" લખ્યું છે.જે રામાયણ સાથે સંબંધિત છે.
  • પ્રેમાંનંદે સાહિત્ય રચનાની શરુઆત હિન્દી અને સંસ્ક્રુતમાં લખવાથી કરી હતી. પરંતુ ગુરુ આજ્ઞાથી ગુજરાતીમાંં શરુ કર્યું.
👉 સાહિત્યસ્વરુપ:
  • ઓખાહરણ (ચૈત્રમાસમાં), સુદામાચરિત્ર (શનિવારે), હુંડી (રવિવાર), કુંવરબાઈનું મામેરુ (સીમંત પ્રસંગે)
  • મહાભારત આધારિત આખ્યાન: નળાખ્યાન, અભિમન્ય આખ્યાન, ચંદ્રહાસ આખ્યાન
  • ભાગવત આધારિત આખ્યાન: ઓખાહરણ, રુક્મણીહરણ, સુદામાચરિત્ર, દશમસ્કંધ
  • માર્કડેય પુરાણ આધારિત: મદાલસા આખ્યાન
  • નરસિંહ મહેતા આધારિત: શામળશાનો વિવાહ, કુંવરબાઈનું મામેરુ
  • અન્ય: વિવેક વબઝારો, સુધન્યાખ્યાન, ફૂવડાનો ફજેતો, ભ્રમણ પચ્ચીસી, વિષ્ણુસહસ્ત્રનામ, બાળલીલા
👉 પંક્તિઓ:
  • સુખ દુ:ખ મનમાં ન આણીએ
  • તને સાંભરે રે મને કેમ વિસરે રે
  • ગોળ વિના મોળો કંસાર, માતા વિના સૂનો સંસાર
  • મારું માણેકડુ રિસાયુ રે શામળિયા
👉 વડોદરા સાહિત્ય સભા: (1916)
  • 1944 માં વડોદરા સાહિત્ય સભાનું નામ બદલી પ્રેમાનંદ સાહિત્ય સભા કરાયું.
  • વડોદરા સાહિત્ય સભાની સ્થાપનામાં મહત્વનો ફાળો સયાજીરાવ ગાયકવાડનો હતો.
  • સામાયિક: સાહિત્યકાર
  • પ્રેમાનંદ સુવર્ણચંંદ્રક 1983 થી દર બે વર્ષે આપવામાં આવે છે. 
  • 1983 માં મરિઝ (અબ્બાસ અબ્દુલ વાસી)
  • 2015-16 માં ચંદ્રકાન્‍ત શેઠ 

✔️  Telegram channel : click here

IN English Language:

Premanand (Mahakavi)

  • Born: Vadodara
  • Childhood: Nandarbar
  • Father: Krishnadas
  • Son: Vallabh Bhatt
  • Wife: Harkor Bhatt
  • Jupiter: Ramcharan Harihar
  • Disciple: Sundar Mewado, Virji, Ratneshwar

Alias:
  • Mahakavi
  • Fable Shiromani
  • Jyotirdhar of Gujarat
  • Sahitya Chor - K.M.Munshi
  • The small diameter of the theater - K.M.Munshi
  • The best of ancient and medieval poets - Nanhalal
  • There is no one who can step in the footsteps of Premanand's interest. - Navalram Pandya
  • The most beautiful ripe fish of the lake - BK Thakor

Special:
  • First work - Madalasa Akhyan (First Akhyan)
  • The first creation - the ladder of heaven
  • The final unfinished work ‌-- Dashamaskandha which was completed by his disciple Sundar Mewada
  • The Lakshmanaharan work is not found so the Madalasa narrative is considered first.
  • A contemporary of Aurangzeb and Shivaji who witnessed the plunder of Surat.
  • Aurangzeb called Premananda a great poet.
  • Shamal and Premanand's literary competition is well known.
  • Gujarati language is called "Premanand Gira" by Umashankar Joshi.
  • Dollarai Mankade called "Nalakhyan" an epic of the narrative style.
  • "Dashamaskandha" is the biggest story with 12 bitter ones.
  • Worked to organize the bitterness and divided into three parts. 1) Mukhbandh / Modhiyu 2) Raag / Dhal 3) Attitude / Uthlo
  • Gujarati vowed not to wear a turban until it became synonymous with other languages ​​but the son wore it willingly towards the end of his life.
  • He was called Manabhatt while playing Mana.
  • At present, Dharmiklal Pandya, the son of Chunilal Pandya, is in the business of playing mana.
  • Shankarbhai Desai was the main person who introduced Premanand to Guru Ramcharan.
  • Nanhalal says that "Premanand is the most Gujarati poet."
  • There is no one else who has touched the heart and heart of Gujarat with love. - Ramanarayana V. Reader
  • Desai has written "Ranayagna" at the behest of Shankardas, which is related to Ramayana.
  • Premanand started composing literature in Hindi and Sanskrit. But Guru Ajna started in Gujarati.

Literature:
  • Examples (in Chaitramas), Sudamacharitra (Saturday), Hundi (Sunday), Kunwarbai's Mameru (on marginal occasions)
  • Mahabharata based narrative: Nalakhyan, Abhimanya Akhyan, Chandrahas Akhyan
  • Bhagavata based narrative: Okhaharana, Rukmaniharana, Sudamacharitra, Dashamaskandha
  • Based on Markday Purana: Madalasa Akhyan
  • Based on Narasimha Mehta: Shamalsha's marriage, Kunwarbai's mother-in-law
  • Others: Vivek Vabzaro, Sudhanyakhyan, Fuvadano Fajeto, Bhraman Pachchisi, Vishnu Sahastranam, Ballila
Lines:
  • Happiness does not bring sorrow to mind
  • Why do you forget me
  • Molo Kansar without Gol, Suno Sansar without mother
  • My Manekadu Risayu Ray Shamlia

Vadodara Sahitya Sabha: (1916)
  • In 1944, Vadodara Sahitya Sabha was renamed as Premanand Sahitya Sabha.
  • Sayajirao Gaekwad was an important contributor in the establishment of Vadodara Sahitya Sabha.
  • Magazine: Literary
  • The Premananda Gold Medal has been awarded every two years since 1983.
  • Patient in 1983 (Abbas Abdul Wasi)
  • Chandrakant Seth in 2015-16
Thanks........

Comments

Popular posts from this blog

મીરાંબાઈ । Meerabai | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

મીરાંબાઈ જન્મ: ઈ.સ.1499, કુકડી, મેડતા દાદા: રાવ દુદાજી પિતા: રતનસિંહ (જોધપુરના સ્થાપક) માતા: કુસુમસુંદરી ગુરુ: રૈદાસ પતિ: ભોજરાજ (રાણા સાંંગાના પુત્ર) સાસુ: સુષુમણા સખી: લલિતા મૃત્યુ: દ્વારકા 👉 ઉપનામ: હતો નરસિંહ, હતી મીરાં, ખરાં ઇલ્મી, ખરાં શૂરા ‌‌‌‌‌--- કલાપી મીરાંં અને નરસિંહના પદો ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી ‌‌‌--- બ.ક.ઠાકોર મીરાંબાઈ ના પદો ભક્તિ રસનો ફુવારો ‌‌‌--- નિરંજન ભગત જનમ જનમની દાસી પ્રેમ દિવાની  👉 વિશેષ: કૃષ્ણભક્તિ દાદા રાવ દુદાજી પાસેથી મળી હતી. માતાને એક વાર "પોતાનો વર કોણ ?" આવું પૂછતાં માતાએ જવાબ આપતા કહ્યુકે 'શ્રી કૃષ્ણ' તે દિવસથી મીરાએ શ્રી કૃષ્ણને પોતાના વર તરીકે માની લીધા. તેમના લગ્ન નાની વયે સિસોદીયા વંશના રાજા ભોજરાજ સાથે થયા હતા. ભોજરાજનુંં મૃત્યુ બાબર સાથેના યુદ્ધમાં થતાં પરિવાર જનો ત્રાસ આપતા મીરાબાઈ ગુરુ જીવાદાસ્ને મળવા વૃંદાવન પહોચ્યા હતાં. ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળવાની ના પડતા મીરાબાઈએ કહ્યુ હતુ કે "સંસારમાં ફક્ત એક જ પુરુષ છે શ્રી કૃષ્ણ" આ સાંભળી ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળેલા. વૃંદાવનથી પરત આવી તેમણે દ્વારકાને પોતાનું નિવાસ સ્થાન બનાવ...

નરસિંંહ મહેતા । Narsinh Maheta | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

નરસિંહ મહેતા ગુજરાતનાં સૌથી લોકપ્રિય કવિ. નરસિંંહ મહેતાનો જન્મ ઈ.સ.1414 (15મી સદી) માં  અત્યારના ભાવનગરનો તાલુકો એવા તળાજા માંં થયો હતો. તેમના માતાનું નામ દયાકુંવર અને પિતાનુંં નામ કૃષ્ણદાસ હતું. તેઓ વડનગરના બ્રાહ્મણ કુટુંબ માથી આવતા હતા તેથી તેઓ વડનગરા બ્રાહ્મણ કહેવાયા. તેમના લગ્ન સોળ વર્ષની વયે માણેકબાઇ સાથે થયા. પુત્રનું નામ શામળદાસ (જેની પત્નીનું નામ રતનબાઇ) અને પુત્રીનું નામ કુંવરબાઈ હતુ. તેમની કર્મભૂમિ જૂનાગઢ હતી. તેઓ ' નરસૌયો ', ' ભક્ત હરિનો ', તથા ' આદિકવિ ' જેવા ઉપનામો ધરાવે છે. 'ભક્ત હરિનો' ઉપનામ કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી દ્વારા આપેલ છે. ઉમાશંકર જોષીએ 'ગુજરાતી ભાષાના આદિકવિ'કહ્યા છે. નરસિંહ મહેતા અને મિરાબાઈને બ.ક.ઠાકોરે ' ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી 'કહ્યા છે.  નરસિંંહ મહેતાની પુત્રી કુંવરબાઈ અને તેમની પુત્રી શર્મિષ્ઠા અને તેમની પુત્રી તાના-રોરો જે આજે પુરા ભારતમાં ગુજરાતની સંંગીત બેલડીઓ તરીકે જાણીતી છે. લોકવાયકા મુજબ જ્યારે અકબરના દરબારના સંગીત રત્ન એવા તાનસેનના દિપકરાગ ગાવા પર તેના પેટમાંંઅગ્નિદાહ ઉત્પન્ન થયો ત્યારે તાના રીરીએ ...