Skip to main content

ગુજરાતના પ્રાચીન મેળા । ભાગ 4 ।


શામળાજીનો મેળો



👉ક્યાં: ગુજરાત અને રાજસ્થાનની સીમા રેખા પાસે આવેલ અરવલ્લી જિલ્લામાં

👉ક્યારે: કારતક સુદ અગિયારસ (દેવઉઠી) થી પૂનમ સુધી

👉વિશેષ: 
  • મેશ્વો અને પીંગળા નદીના સંગમ સ્થાને આ મેળો ભરાય છે.
  • કળસી છોકરાની માના નામે ઓળખાતી મૂર્તિના અવશેષો મુંબઈ પાસે આવેલ એલિફન્‍ટાની ગુફાઓમાં ત્રિમૂર્તિના પ્રખ્યાત શિલ્પને મળતા આવે છે.
  • સંવત ૧૭૨૮માં શામળાજી ઉપર આક્રમણ થયું હતું. ત્યાંંના રાજપૂતો અને ઠાકોરો એ તીર્થની મૂર્તિઓ કરાજવ્રુજ તળાવમાં પધરાવી હતી. જે વર્ષો પછી એક આદિવાસી યુવાને હળ ચલાવતા હાથ લાગી હતી.
  • આદિવાસી આ મૂર્તિને કાળીયા બાપજી કહે છે.
  • ચતુર્ભુજ ગદાધારી ભગવાન વિષ્ણુનું મંદિર પણ અહીંં આવેલું છે, જેને ગદાધર પુરી તરીકે ઓળખાય છે.

ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો

👉ક્યાં: સાબરકાંઠા જિલ્લાના ખેડબ્રહ્મા તાલુકાના ગુણભાખરી ગામમાં

👉ક્યારે: હોળી પછીના ચૌદમાં દિવસે એટલે કે ફાગણવદ ચૌદશે

👉વિશેષ:
  • આકળ-વાકળ અને સાબરમતી નદીના સંગમ સ્થાને આ મેળો ભરાય છે.
  • અરવલ્લીના ભીલ અને ગરસિયા આદિવાસીઓ આ મેળામાં વધુ જોવા મળે છે.
  • આ એક માત્ર મેળો છે કે જે દુ:ખદ યાદોને તાજી કરવા માટે યોજાય છે. જેને 'હાડ ગાળવા' ની વિધિ કહે છે.
  • પાન ખાવાનો અને ખવડાવવાનો પણ અનેરો મહિમા છે.

કાત્યોકનો મેળો 

👉ક્યાં: પાટણ જિલ્લાના સિધ્ધપુર તાલુકામાં સરસ્વતી નદીના કુંખમાં

👉ક્યારે: કાર્તિકી પૂનમે

👉વિશેષ:
  • વિશ્વ પ્રસિદ્ધ માતૃગયા તીર્થ એવું બિંદુ સરોવર ખાતે ભારતભરનું એકમાત્ર ભગવાન કાર્તિકેય સ્વામીનું મંદિર આવેલુ છે.
  • જે મંદિર કારતક માસમાં સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી વર્ષમાં એકજવાર ખૂલતું હોવાથી ભગવાન કાર્તિકેયના દર્શન કરવા લોકો આ મેળામાં ઉમટી પડે છે.
  • સિદ્ધપુર એટલે સિદ્ધભૂમિ, સિદ્ધક્ષેત્ર, ગુજરાતનું કાશી, વગેરે....
  • ઉતર ક્રિયા, માતૃતર્પણ, દશા શ્રાદ્ધ, એકાદશી શ્રાદ્ધ, અસ્થિ વિસર્જન, નારાયણબલિ જેવા અનુષ્ઠાનો માટે શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.
  • અહીંયા ઊંટ અને અશ્વનું બજાર ભરાય છે.
  • આ મેળાને શેરડીયો મેળો પણ કહેવામાં આવે છે. જેમાંં ભિલોડાની લાલ શેરડી તેમજ રાજપીપળાની પીળી શેરડી વેચાય છે.
  • કહેવાય છે કે, આ પવિત્ર કુવારીકા નદીમાંં પૂનમની રાત્રિએ ગંગા, યમૂના અને સરસ્વતીનો બાર વાગ્યા પછી ત્રિવેણી સંંગમ થાય છે.   

👥 My YOU TUBE Channel 👉 click here

👥My Telegram Channel , click here


In English Language:

Fair of Shamalaji

  • Where: In Aravalli district near the border of Gujarat and Rajasthan
  • When: From Kartak Sud Agiyaras (Devuthi) to Poonam
  • Special:
  • The fair is held at the confluence of Meshwo and Pingala rivers.
  • Remains of a statue known as Mana of the Kalsi boy are found in the famous sculpture of the trinity in the Elephanta Caves near Mumbai.
  • Shamlaji was attacked in Samvat 15. The Rajputs and Thakoras of the place worshiped the idols of the shrine in Karajvruj lake. Years later a tribal youth started plowing.
  • Tribals call this idol Kalia Bapji.
  • The quadrangular Gadadhari temple of Lord Vishnu is also located here, known as Gadadhar Puri.

Fair of Chitra-Vichitra

  • Where: In Gunabhakhari village of Khedbrahma taluka of Sabarkantha district

  • When: On the fourteenth day after Holi i.e. Phaganavad will be fourteen

  • Special:
  • The fair is held at the confluence of Akal-Wakal and Sabarmati rivers.
  • The Bhil and Garcia tribes of Aravalli are more common in this fair.
  • This is the only fair that is held to refresh the sad memories. This is called the 'bone marrow' ritual.
  • Eating and feeding the leaves is also anero glory.

Fair of Katyoka

  • Where: In the foothills of Saraswati river in Siddhpur taluka of Patan district

  • When: Karthiki Poonam

  • Special:
  • The only temple of Lord Kartikeya Swami in India is located at Bindu Sarovar, a world famous Matrugaya Tirth.
  • Since the temple is open once a year from Sud Agiyaras to Poonam in the month of Kartak, people flock to this fair to pay homage to Lord Kartikeya.
  • Siddhpur means Siddhabhoomi, Siddhakshetra, Kashi of Gujarat, etc ....
  • Devotees come for rituals like Utar Kriya, Matrutarpan, Dasha Shraddha, Ekadashi Shraddha, Ashti Visarjan, Narayanabali.
  • The camel and horse market is full here.
  • This fair is also called sugarcane fair. In which red sugarcane of Bhiloda as well as yellow sugarcane of Rajpipla are sold.
  • It is said that the Triveni confluence of the Ganges, Yamuna and Saraswati takes place in this holy river on the night of Poonam after twelve o'clock.
Thanks.....................................

Comments

Popular posts from this blog

પ્રેમાનંદ । Premanand | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

પ્રેમાનંદ (મહાકવિ) જન્મ: વડોદરા બાળપણ: નંદરબાર પિતા: કૃષ્ણદાસ પુત્ર: વલ્લભ ભટ્ટ પત્નિ: હરકોર ભટ્ટ ગુરુ: રામચરણ હરિહર શિષ્ય: સુંદર મેવાડો, વિરજી, રત્નેશ્વર 👉 ઉપનામ:   મહાકવિ આખ્યાન શિરોમણિ ગુજરાતના જ્યોતિર્ધર સાહિત્ય ચોર -- ક.મા.મુનશી રંગભૂમિનો નાનકડો વ્યાસ -- ક.મા.મુનશી પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ -- નન્હાલાલ પ્રેમાનંદના રસના પેગડામાં પગ ઘાલી શકે તેવો કોઈ થયો નથી. -- નવલરામ પંડ્યા તળાવનુંં પાકેલું સૌથી સુંદર માછલું -- બ.ક.ઠાકોર   👉 વિશેષ: પ્રથમ કૃતિ -- મદાલસા આખ્યાન (પ્રથમ આખ્યાન) સૌપ્રથમ રચના -- સ્વર્ગની નિસરણી અંતિમ અપૂર્ણ કૃતિ ‌-- દશમસ્કંધ જે તેમના શિષ્ય સુંદર મેવાડાએ પૂર્ણ કરી લક્ષ્મણાહરણ કૃતિ મળતી નથી તેથી મદાલસા આખ્યાન પ્રથમ માનવામાંંઆવે છે. ઓરંંગજેબ અને શિવાજીના સમકાલીન કે જેમણે સુરતના લૂંટૅને  પ્રત્યક્ષ નિહાળી હતી. ઓરંગજેબ પ્રેમાનંદને મહાકવિ કહેતો. શામળ અને પ્રેમાનંદની સાહિત્ય સ્પર્ધા જાણીતી છે. ગુજરાતી ભાષાને ઉમાશંંકર જોષીએ " પ્રેમાનંદ ગીરા " કહી છે. " નળાખ્યાન " ને ડોલરરાય માંકડે આખ્યાન શૈલીનું મહાકાવ્ય કીધું. " દશમસ્કંધ " આખ્યા...

મીરાંબાઈ । Meerabai | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

મીરાંબાઈ જન્મ: ઈ.સ.1499, કુકડી, મેડતા દાદા: રાવ દુદાજી પિતા: રતનસિંહ (જોધપુરના સ્થાપક) માતા: કુસુમસુંદરી ગુરુ: રૈદાસ પતિ: ભોજરાજ (રાણા સાંંગાના પુત્ર) સાસુ: સુષુમણા સખી: લલિતા મૃત્યુ: દ્વારકા 👉 ઉપનામ: હતો નરસિંહ, હતી મીરાં, ખરાં ઇલ્મી, ખરાં શૂરા ‌‌‌‌‌--- કલાપી મીરાંં અને નરસિંહના પદો ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી ‌‌‌--- બ.ક.ઠાકોર મીરાંબાઈ ના પદો ભક્તિ રસનો ફુવારો ‌‌‌--- નિરંજન ભગત જનમ જનમની દાસી પ્રેમ દિવાની  👉 વિશેષ: કૃષ્ણભક્તિ દાદા રાવ દુદાજી પાસેથી મળી હતી. માતાને એક વાર "પોતાનો વર કોણ ?" આવું પૂછતાં માતાએ જવાબ આપતા કહ્યુકે 'શ્રી કૃષ્ણ' તે દિવસથી મીરાએ શ્રી કૃષ્ણને પોતાના વર તરીકે માની લીધા. તેમના લગ્ન નાની વયે સિસોદીયા વંશના રાજા ભોજરાજ સાથે થયા હતા. ભોજરાજનુંં મૃત્યુ બાબર સાથેના યુદ્ધમાં થતાં પરિવાર જનો ત્રાસ આપતા મીરાબાઈ ગુરુ જીવાદાસ્ને મળવા વૃંદાવન પહોચ્યા હતાં. ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળવાની ના પડતા મીરાબાઈએ કહ્યુ હતુ કે "સંસારમાં ફક્ત એક જ પુરુષ છે શ્રી કૃષ્ણ" આ સાંભળી ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળેલા. વૃંદાવનથી પરત આવી તેમણે દ્વારકાને પોતાનું નિવાસ સ્થાન બનાવ...

નરસિંંહ મહેતા । Narsinh Maheta | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

નરસિંહ મહેતા ગુજરાતનાં સૌથી લોકપ્રિય કવિ. નરસિંંહ મહેતાનો જન્મ ઈ.સ.1414 (15મી સદી) માં  અત્યારના ભાવનગરનો તાલુકો એવા તળાજા માંં થયો હતો. તેમના માતાનું નામ દયાકુંવર અને પિતાનુંં નામ કૃષ્ણદાસ હતું. તેઓ વડનગરના બ્રાહ્મણ કુટુંબ માથી આવતા હતા તેથી તેઓ વડનગરા બ્રાહ્મણ કહેવાયા. તેમના લગ્ન સોળ વર્ષની વયે માણેકબાઇ સાથે થયા. પુત્રનું નામ શામળદાસ (જેની પત્નીનું નામ રતનબાઇ) અને પુત્રીનું નામ કુંવરબાઈ હતુ. તેમની કર્મભૂમિ જૂનાગઢ હતી. તેઓ ' નરસૌયો ', ' ભક્ત હરિનો ', તથા ' આદિકવિ ' જેવા ઉપનામો ધરાવે છે. 'ભક્ત હરિનો' ઉપનામ કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી દ્વારા આપેલ છે. ઉમાશંકર જોષીએ 'ગુજરાતી ભાષાના આદિકવિ'કહ્યા છે. નરસિંહ મહેતા અને મિરાબાઈને બ.ક.ઠાકોરે ' ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી 'કહ્યા છે.  નરસિંંહ મહેતાની પુત્રી કુંવરબાઈ અને તેમની પુત્રી શર્મિષ્ઠા અને તેમની પુત્રી તાના-રોરો જે આજે પુરા ભારતમાં ગુજરાતની સંંગીત બેલડીઓ તરીકે જાણીતી છે. લોકવાયકા મુજબ જ્યારે અકબરના દરબારના સંગીત રત્ન એવા તાનસેનના દિપકરાગ ગાવા પર તેના પેટમાંંઅગ્નિદાહ ઉત્પન્ન થયો ત્યારે તાના રીરીએ ...