Skip to main content

ગુજરાતના પ્રાચીન મેળા । ભાગ -1 |


ગુજરાતના પ્રાચીન મેળા  ( From gov. authorize book )

મેળા વિશે: 
  • મેળામાંં ધર્મ, સંસ્ક્રુતિ અને માનવ હૈયાનો ત્રિવેણી સંગમ જોવા મળે છે.
  • ચોમાસાની ઋતુમાં શ્રાવણ અને ભાદરવા માસમાં પૂર્ણિમા અને અમાસના દિવસોમાંં સૌથી વધુ મેળાઓ યોજાય છે,
  • મેળાઓની બીજી મોસમ ઓક્ટોબર-નવેમ્બર માસમાં આવે છે.
  • ત્રિજો ગાળો ફેબ્રુઆરી થી એપ્રિલ માસનો છે.
  • ગુજરાતમાં કુલ ૧૫૨૧ જેટલા નાના-મોટા મેળાઓ ભરાય છે.
  • જેમાં સૌરાષ્ટ અને કચ્છના જિલ્લાઓમાંં ૪૨૫ મેળાઓ યોજાય છે.
  • જાતિ પ્રમાણે જોઈએ તો હિન્‍દુઓના ૧૨૯૩, મુસ્લિમોના ૧૭૫, જૌનોના ૨૧, ધંધાદારી મેળા ૧૩, અને પારસીઓનો ૧ મેળો યોજાય છે.

તો ચાલો મિત્રો આપણે એક પછી એક એમ ગુજરાતના મહત્વના મેળાઓ વિશે ચર્ચા કરીએ.....

તરણેતરનો મેળો



👉ક્યાં: સુરેન્‍દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢમાં આવેલા ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવના સાનિધ્યમાં

👉ક્યારે: ભાદરવા સુદ ત્રીજ, ચોથ અને પાંચમ

👉વિશેષ: 
  • સ્કંદપુરણમાં ઉલ્લેખ છે કે, ભાગવાન વિષ્ણુએ શિવજીને પ્રસન્ન કરવા માટે તપસ્યા કરી અને તેઓને ૧૦૦૧ કમળ ચડાવવા હતા. મૂર્તિ ઉપર ૧૦૦૦ કમળ થઈ ગયા અને છેલ્લું ૧ કમળ ખૂટ્યું ત્યારે પોતાનું નેત્ર શિવજી ઉપર ચડાવ્યું ત્યારથી તે ત્રિનેત્રેશ્વર કહેવાયા.
  • બીજી એક દંતકથા મુજબ માણસો પોતાના પિતૃઓનું અસ્થિ વિસર્જન વગેરે જેવા ધાર્મિક કાર્યો કરવા માટે ઋષિપંચમીના દિવસે તરણેતર આવતા હતા.
  • તળપદા કોળી જ્ઞાતિમાં આ મેળાનું સૌથી વધુ મહત્વ છે.
  • શણગારેલી છત્રીઓ આકર્ષણનુંં કેન્‍દ્ર હોય છે.
  • ભાદરવા સુદ ત્રીજના દિવસે સવારે મહાદેવના પૂજનથી મેળાની શરૂઆત થાય છે.
  • ટીટોડો અને હૂડારાસ એ તરણેતરના મેળાનું આગવું અંગ છે.
  • ઋષિપાંચમે વહેલી સવારે પાળિયાદના મહંત દ્વારા ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવને બાવન ગજની ધજા ચડાવવામાં આવે છે.
  • અહીં બનેવીના પૈસાથી ખરીદી થતી હોવાની પ્રથાને કારણે આ મેળામાં "નાની બનેવી" બજાર પણ ભારાય છે.  
  •  ગ્રામીણ રમતોને જીવંંત કરવા સ્પોર્ટસ ઓથોરિટી ઓફ ગુજરાતે પહેલ કરી છે.
  • વર્ષ ૨૦૦૮થી અહીં પશુ પ્રદર્શન સ્પર્ધા યોજાય છે.
  • લખતરના રાજા કરણસિંહજીએ ૫૦ હજાર ખર્ચ કરી 3 કુંડ બનાવ્ય. 1) વિષ્ણુકુંંડ 2) બ્રહ્માકુંડ 3) શિવકુંડ

શિવરાત્રિનો ભવનાથનો મેળો



👉ક્યાં: જૂનાગઢના ગિરનારની તળેટીમાં આવેલ સુર્વણરેખા નદીના કિનારે

👉ક્યારે: મહાવદ અગિયારસથી મહાવદ અમાસ સુધી

👉વિશેષ:
  • જુનાગઢમાં બીજે કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી લીલી પરિક્રમા, પરબવાવડી અને સત્તાધાર ખાતે અષાઢ સુદ બીજનો મેળો ભરાય છે.
  • ભવનાથના મેળામાં મહાશિવરાત્રિની મધ્યરાત્રિએ ભગવાન ભવનાથની મહાપૂજા થાય છે,
  • મહાપૂજાના દર્શન કરવા આસપાસના વિસ્તારો ઉપરાંત ગુજરાત, કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના ખૂણે ખૂણાથી સાધુ, સંતો અને નાગાબાવાઓ મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડે છે. તેથી તેને "સાધુઓનું પિયર" કહે છે.
  • મહાવદ નોમના દિવસે ભવનાથના મંદિર ઉપર ધર્મ અને સંસ્કૃતિની ધજા ચડાવવામાં આવે છે.
  • આ સ્થળે મુચકુંદ, ભર્તુહરી અને ગુરુદત્તની ગુફાઓ આવેલી છે.
  • સ્કંદપુરાણની દંતકથા મુજબ જ્યારે શિવ-પાર્વતી રથમાં આકાશમાં જતા હતા ત્યારે તેમનું દિવ્ય ધરેણું નીચે ભવનાથ મંદિર પાસે પડ્યું. આથી તેને "વસ્ર પૂતક્ષેત્ર" એવું કહેવામાં આવ્યું.
  • કહેવાય છે કે ગિરનારમાં ભર્તુહરિ, ગોપીચંદ અને અશ્વસ્થામાં રહે છે અને ત્યાં આવેલ મૃગીકુંડમાં ન્હાવા પડે છે પછી બહાર દેખાતા નથી.
  
👥 Note: For Telegram channel, click here, or you can follow my blog for more update.....

In English Language: 

Ancient fairs of Gujarat (From gov. Authorize book)

  • About the fair:
  • The fair is a triune confluence of religion, culture and human haiya.
  • During the monsoon season, most of the fairs are held on the days of Purnima and Amas in Shravan and Bhadarva months,
  • The second season of fairs comes in the month of October-November.
  • The third period is from February to April.
  • A total of 121 small and big fairs are held in Gujarat.
  • In which 3 fairs are held in Saurashtra and Kutch districts.
  • In terms of caste, 12 fairs of Hindus, 12 fairs of Muslims, 21 fairs of Jaunas, 12 fairs of business and 1 fair of Parsis are held.

So let us friends discuss the important fairs of Gujarat one by one .....

Taranetar's Fair

  • Where: In the vicinity of Trinetreshwar Mahadev in Thangarh of Surendranagar district
  • When: Bhadarva sud third, fourth and fifth
  • Special:
  • It is mentioned in Skandapuran that Lord Vishnu did penance to please Shivaji and he had to plant 1001 lotuses. There were 1000 lotuses on the idol and when the last 1 lotus was missing, he raised his eye on Shivaji and since then he has been called Trinetreshwar.
  • According to another legend, people used to come to Tarnetar on the day of Rishi Panchami to perform religious functions like dismemberment of their ancestors.
  • This fair is of the greatest importance in the Talpada Koli caste.
  • Decorated umbrellas are the center of attraction.
  • On the day of Bhadarva Sud Trij, the fair begins with the worship of Mahadev in the morning.
  • Titodo and Hoodaras are the mainstays of the swimming fair.
  • Fifty-two yards flag is hoisted to Trinetreshwar Mahadev by the mahant of Paliyad in the early morning of Rishipancham.
  • Due to the practice of buying with Banevi money, the "Nani Banevi" market is also heavy at this fair. Sports Authority of Gujarat has taken initiative to revive rural sports.
  • Animal exhibition competition has been held here since 2009.
  • King Karan Singhji of Lakhtar spent 30 thousand rupees and built 3 kunds. 1) Vishnukund 2) Brahmakund 3) Sivakund


Bhavanatha's Fair

  • Where: On the banks of the river Survanrekha at the foothills of Girnar in Junagadh
  • When: From Mahavad Agiyaras to Mahavad Amas
  • Special:
  • In Junagadh, from Kartak Sud Agiyaras to Poonam, Lili Parikrama, Parbhavadi and Ashadh Sud Seed Fair are held at Sattadhar.
  • In the fair of Bhavnath, at the midnight of Mahashivaratri, the great worship of Lord Bhavnath takes place,
  • In addition to the surrounding areas, a large number of monks, saints and Nagabavas from all over Gujarat, Kutch and Saurashtra flock to pay homage to the Mahapuja. Hence it is called the Pier of the Monks.
  • On the day of Mahavad Nom, the flag of religion and culture is hoisted over the temple of Bhavnath.
  • The caves of Muchkund, Bhartuhari and Guru Dutt are located at this place.
  • According to the legend of Skandapuran, when Shiva-Parvati was going to the sky in a chariot, her divine bow fell down near the Bhavnath temple. Hence it was called "Vasra Putakshetra".
  • It is said that Bhartuhari, Gopichand and Ashwastha live in Girnar and after bathing in the deer pond there, they do not appear outside.
Thanks.....follow my blog for more update......


Comments

Popular posts from this blog

પ્રેમાનંદ । Premanand | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

પ્રેમાનંદ (મહાકવિ) જન્મ: વડોદરા બાળપણ: નંદરબાર પિતા: કૃષ્ણદાસ પુત્ર: વલ્લભ ભટ્ટ પત્નિ: હરકોર ભટ્ટ ગુરુ: રામચરણ હરિહર શિષ્ય: સુંદર મેવાડો, વિરજી, રત્નેશ્વર 👉 ઉપનામ:   મહાકવિ આખ્યાન શિરોમણિ ગુજરાતના જ્યોતિર્ધર સાહિત્ય ચોર -- ક.મા.મુનશી રંગભૂમિનો નાનકડો વ્યાસ -- ક.મા.મુનશી પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ કવિ -- નન્હાલાલ પ્રેમાનંદના રસના પેગડામાં પગ ઘાલી શકે તેવો કોઈ થયો નથી. -- નવલરામ પંડ્યા તળાવનુંં પાકેલું સૌથી સુંદર માછલું -- બ.ક.ઠાકોર   👉 વિશેષ: પ્રથમ કૃતિ -- મદાલસા આખ્યાન (પ્રથમ આખ્યાન) સૌપ્રથમ રચના -- સ્વર્ગની નિસરણી અંતિમ અપૂર્ણ કૃતિ ‌-- દશમસ્કંધ જે તેમના શિષ્ય સુંદર મેવાડાએ પૂર્ણ કરી લક્ષ્મણાહરણ કૃતિ મળતી નથી તેથી મદાલસા આખ્યાન પ્રથમ માનવામાંંઆવે છે. ઓરંંગજેબ અને શિવાજીના સમકાલીન કે જેમણે સુરતના લૂંટૅને  પ્રત્યક્ષ નિહાળી હતી. ઓરંગજેબ પ્રેમાનંદને મહાકવિ કહેતો. શામળ અને પ્રેમાનંદની સાહિત્ય સ્પર્ધા જાણીતી છે. ગુજરાતી ભાષાને ઉમાશંંકર જોષીએ " પ્રેમાનંદ ગીરા " કહી છે. " નળાખ્યાન " ને ડોલરરાય માંકડે આખ્યાન શૈલીનું મહાકાવ્ય કીધું. " દશમસ્કંધ " આખ્યા...

મીરાંબાઈ । Meerabai | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

મીરાંબાઈ જન્મ: ઈ.સ.1499, કુકડી, મેડતા દાદા: રાવ દુદાજી પિતા: રતનસિંહ (જોધપુરના સ્થાપક) માતા: કુસુમસુંદરી ગુરુ: રૈદાસ પતિ: ભોજરાજ (રાણા સાંંગાના પુત્ર) સાસુ: સુષુમણા સખી: લલિતા મૃત્યુ: દ્વારકા 👉 ઉપનામ: હતો નરસિંહ, હતી મીરાં, ખરાં ઇલ્મી, ખરાં શૂરા ‌‌‌‌‌--- કલાપી મીરાંં અને નરસિંહના પદો ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી ‌‌‌--- બ.ક.ઠાકોર મીરાંબાઈ ના પદો ભક્તિ રસનો ફુવારો ‌‌‌--- નિરંજન ભગત જનમ જનમની દાસી પ્રેમ દિવાની  👉 વિશેષ: કૃષ્ણભક્તિ દાદા રાવ દુદાજી પાસેથી મળી હતી. માતાને એક વાર "પોતાનો વર કોણ ?" આવું પૂછતાં માતાએ જવાબ આપતા કહ્યુકે 'શ્રી કૃષ્ણ' તે દિવસથી મીરાએ શ્રી કૃષ્ણને પોતાના વર તરીકે માની લીધા. તેમના લગ્ન નાની વયે સિસોદીયા વંશના રાજા ભોજરાજ સાથે થયા હતા. ભોજરાજનુંં મૃત્યુ બાબર સાથેના યુદ્ધમાં થતાં પરિવાર જનો ત્રાસ આપતા મીરાબાઈ ગુરુ જીવાદાસ્ને મળવા વૃંદાવન પહોચ્યા હતાં. ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળવાની ના પડતા મીરાબાઈએ કહ્યુ હતુ કે "સંસારમાં ફક્ત એક જ પુરુષ છે શ્રી કૃષ્ણ" આ સાંભળી ગુરુ જીવાગોસાઈ તેમને મળેલા. વૃંદાવનથી પરત આવી તેમણે દ્વારકાને પોતાનું નિવાસ સ્થાન બનાવ...

નરસિંંહ મહેતા । Narsinh Maheta | ગુજરાતના સાહિત્યકારો

નરસિંહ મહેતા ગુજરાતનાં સૌથી લોકપ્રિય કવિ. નરસિંંહ મહેતાનો જન્મ ઈ.સ.1414 (15મી સદી) માં  અત્યારના ભાવનગરનો તાલુકો એવા તળાજા માંં થયો હતો. તેમના માતાનું નામ દયાકુંવર અને પિતાનુંં નામ કૃષ્ણદાસ હતું. તેઓ વડનગરના બ્રાહ્મણ કુટુંબ માથી આવતા હતા તેથી તેઓ વડનગરા બ્રાહ્મણ કહેવાયા. તેમના લગ્ન સોળ વર્ષની વયે માણેકબાઇ સાથે થયા. પુત્રનું નામ શામળદાસ (જેની પત્નીનું નામ રતનબાઇ) અને પુત્રીનું નામ કુંવરબાઈ હતુ. તેમની કર્મભૂમિ જૂનાગઢ હતી. તેઓ ' નરસૌયો ', ' ભક્ત હરિનો ', તથા ' આદિકવિ ' જેવા ઉપનામો ધરાવે છે. 'ભક્ત હરિનો' ઉપનામ કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી દ્વારા આપેલ છે. ઉમાશંકર જોષીએ 'ગુજરાતી ભાષાના આદિકવિ'કહ્યા છે. નરસિંહ મહેતા અને મિરાબાઈને બ.ક.ઠાકોરે ' ત્રીજા નેત્રની પ્રસાદી 'કહ્યા છે.  નરસિંંહ મહેતાની પુત્રી કુંવરબાઈ અને તેમની પુત્રી શર્મિષ્ઠા અને તેમની પુત્રી તાના-રોરો જે આજે પુરા ભારતમાં ગુજરાતની સંંગીત બેલડીઓ તરીકે જાણીતી છે. લોકવાયકા મુજબ જ્યારે અકબરના દરબારના સંગીત રત્ન એવા તાનસેનના દિપકરાગ ગાવા પર તેના પેટમાંંઅગ્નિદાહ ઉત્પન્ન થયો ત્યારે તાના રીરીએ ...